Yakup Bey yeniden Gezgin Sorular’a hoş geldiniz. Sizle ilk Mart 2019’da röportaj yapmışız. Aradan 7 yıl geçmiş. Bu zaman zarfında neler yaptınız hemen başlayalım.
1. Yakup Bey, Mart 2019’da sizinle yaptığımız röportajın üzerinden 7 yılı aşkın bir zaman geçti. O gün “İstanbul’u 7 yıldır keşfediyorum” demiştiniz. Bugün İstanbul’u ne kadar tanıdığınızı düşünüyorsunuz? Hâlâ keşfedilmemiş bir İstanbul var mı?
Elbette halen keşiflerim sürüyor. İstanbul tam bir Leb-i Derya bitti dediğiniz yerde yeniden başlıyor. 7 yıl önce daha çok araştırma gezilerim Bizans üzerine idi. Şimdilerde ise Osmanlı dönemine daha çok ağırlık veriyorum. Eylül ayında Mimar Sinan eserleri üzerine kapsamlı bir araştırmam oldu. Silivri den Tuzlaya kadar epeyce geniş bir arazide Mimar Sinan dönemine ait İstanbul’daki tüm eserleri inceleme fırsatım oldu. Bunun haricinde özellikle Padişah külliyeleri, Hanım Sultan ve Paşa eserleri üzerine çalışmalarım devam ediyor. Dolayısıyla halen keşfedilmeyi bekleyen pek çok yer var.
2. 2019’da İstanbul’un hızla yok olduğuna dikkat çekmiş ve fotoğraflarınızı geleceğe kalacak bir arşiv olarak gördüğünüzü söylemiştiniz. Aradan geçen yedi yılda İstanbul’a baktığınızda sizi en çok sevindiren ve en çok endişelendiren değişiklikler neler oldu?
En çok sevindiren hiç şüphesiz çeşmelerin restorasyonları oldu. Özellikle Fatih ilçesindeki çeşmelerin durumları hiç iyi değildi. Bu durum ile ilgili arşivimden çok fazla örnek gösterebilirim. Ama şu an özellikle Fatih ilçesinde çeşmeler yok olmaktan kurtuldu diyebiliriz. En çok endişelendiren durum ise İstanbul’daki aşırı turist yoğunluğu oluyor. Gerek yerli gerek yabancı turistler tarihi yapı ve müzelerimizin kapasitesinin çok üzerinde ziyaretçi ağırlıyor. Özellikle Topkapı Sarayının Harem bölümü aşırı derecede kalabalık. Ziyaret etseniz bile oranın ruhunu hissedemiyorsunuz. Eskiden böyle değildi daha bilinçli ve öğrenmeye istekli bir kitle müzeleri geziyordu. Günümüzde ise maalesef müzeler bazı kesimler tarafından Influencer olma yolunda bir aparat olarak kullanılıyor.
3. 2019’daki röportajda 15 binden fazla fotoğraflık bir arşiviniz olduğunu söylemiştiniz. Bugün arşiviniz ne boyuta ulaştı? Artık sadece fotoğraf çeken biri değil, aynı zamanda ciddi bir İstanbul ya da Türkiye hafızası oluşturan biri olduğunuzu düşünüyor musunuz?
Yani 15.000 bugüne göre çok azmış 🙂 zira şu an Kasım 2026 itibarıyla arşivimde tam 120.000 fotoğraf mevcut. Üstelik arşivimdeki fotoğraflar öyle alışık olduğumuz siyah beyaz fotoğraflar değil. En eskisini bizzat kendim 12 yıl önce çektiğim fotoğraflar. Elbette hem İstanbul hem de Türkiye hafızası için çok önemli noktaya ulaştığını düşünüyorum. Çünkü maalesef isteseniz de bugün çekemeyeceğiniz çok fazla fotoğraf arşivimde mevcut. Üstelik sadece İstanbul değil Türkiye’de gezdiğim tam 62 şehrin arşiv fotoğrafları mevcut. Örneğin baraj suları altında kalan tarihi Hasankeyf’in fotoğrafları. Bugün isteseniz de çekemezsiniz çünkü şehir sular altında. Yine 2023 yılında yaşadığımız deprem felaketinde yıkılan şehirlerimizin deprem öncesi fotoğrafları mevcut. Özellikle Hatay ve Gaziantep’in eski fotoğrafları artık tamamen arşivde kaldı. İstanbul’a gelecek olursak yine şahsi arşivimde çok fazla istenesinizde çekemeyeceğiniz arşiv fotoğrafları mevcut. Mesela Ayasofya’nın müze dönemine ait fotoğraflar, Kariye’nin müze dönemine ait fotoğrafları, İstanbul’da Pandemi dönemine ait fotoğraflar, yine İstanbul’da 2015-2025 yılları arasında yaşanan Tanzim Çadır, Mülteciler ve Müsilaj gibi yakın tarihimize örnek olacak fotoğraflarda şahsi arşivimde mevcut.
4. @tarihi_istanbul hesabı bugün İstanbul’un ve Türkiye’nin tarihini sosyal medyada anlatan dikkat çekici hesaplardan biri haline geldi. 2019’daki “İstanbul’u belgelemek” fikrinden bugünkü içerik üreticiliğine nasıl bir dönüşüm yaşadınız?
Öncelikle çok güzel bir soru sordunuz tebrik ederim. Zira tarihi_istanbul sayfasında geldiğim nokta boynuz kulağı geçti sözünün tescillendiği yerdir. Üniversitedeyken bir Pazar sabahı hobi olarak açtığım sayfa bugün 800.000’den fazla takipçi ile İstanbul’un sayılı sayfaları arasına girdi. Üstelik kendimi neredeyse hiç göstermeden tamamen bilgi dolu paylaşımlarla bu işi başardım. Takipçi sayısından daha önemlisi ise aylık izlenmenin 90 Milyon izleyiciye ulaşmasıdır. Yani bu şu demek oluyor Türkiye’de Instagram kullanıpta benim sayfama denk gelmeyen yoktur. Takip etmeyebilir ama muhakkak keşfette denk gelmiştir. Dolayısıyla güzel bir iş oldu kitle ve erişilen insan sayısı çok büyüdü. Tabi kitle büyüdükçe sorumlulukta artıyor o yüzden olabildiğince bu güzel kitleyi faydalı bir şekilde yönetmeye çalışıyor. Daha geçen ay Beyoğlu’nda içine motor park edilen çok kötü durumda bir Osmanlı çeşmesini paylaşmıştım. Büyük yankı uyandırdı ve sabah İBB Mirasın çeşmede temizlik yaptığını hem de Vakıfların çeşmeyi restore edecekleri bizzat tarafıma iletildi. Geçen yılda bir Bizans sarayı ile ilgili böyle bir durum yaşamıştım.
5. Sosyal medyada artık milyonlarca görüntülenmeye ulaşabilen tarih içerikleri üretiyorsunuz. Sizce insanları bugün İstanbul’un tarihine çeken şey nedir? Bir tarihî yapının milyonlarca kişiye ulaşmasını sağlayan unsur sizce “hikâye” mi, “görsel” mi, yoksa anlatım biçimi mi?
Bence hepsi önemli ama en önemlisi anlatım biçimi. Gerek sözle gerek yazıyla anlatıcı olan kişi ruhunu bu işe vermişse arkasından kitleyi sürükleyebiliyor. Günümüzde her şeyin neredeyse sanal ve yapmacık olduğu bu zamanda ruhunu vererek ve severek bu işi yapanlar sayesinde bu tarih merakı oluştu. Daha sonra ise şüphesiz görsellik devreye girdi. Güzel bir fotoğraf çekinilmek istenmesi veya sosyal medyada takipçi elde etmek için içerik üretilmesi İstanbul merakını oluşturdu. Özellikle Topkapı Sarayı bu konuda en çok mustarip olan yerler arasında oldu. Muhteşem yüzyıldan bir ses kesiti alınması ve reelslerde kullanılması gibi durumları çok gördük. Çoğu ziyaretçi sırf bu videoları oluşturmak için sarayı ziyaret etti. Ama bu durumu ben bir saman alevi olarak görüyorum. Biliyorsunuz samanı ateşe verdiğinizde bir anda yanar ve kısa süre sonra kendiliğinden söner bu durum tam olarak böyle. Bir akımdır sürüyor ama günü geldiğinde sönüp gidecek. İstanbul ve eserleri yine gerçek meraklılarına kalacak.
6. 2019’da en beğendiğiniz yerler arasında Bulgurcu Sokak, Kirazlı Mescit Sokağı Sarnıcı, Şimkeşhane, Bala Tekkesi ve Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’yi saymıştınız. Aradan geçen yedi yılda bu listeniz nasıl değişti?
Liste çok değişti ve uzadı. Zira benim yaptığım araştırmalar ve geziler hep kendime daha fazla katacağım konular üzerine oldu. Buna ilaveten yeni pek çok yerler açıldı. Mesela Anadolu Hisarı, Bulgur Palas, Gülhane Sarnıcı gibi yerler. En son ise yıllar yılı kapalı olan Darphane binası ziyarete açıldı. Bu resmi yerlere ilaveten bir de müze statüsünde olmayan şahıs işletmelerinde bulunan yerler var. Mesela Yoros Kalesi bir müze değil ama ziyarete açık. Yine yanı şekilde harika bir boğaz manzarasına sahip olan Sarıyer’deki Kuş ve Gözlem evi özellikle yaz aylarında günbatımda çok beğeniyorum. Son olarak ta tabi ki Feshane çok güzel oldu.
7. İçeriklerinizde Bizans tarihi de önemli bir yer tutuyor. İstanbul’u gezen insanların Bizans İstanbul’una bakışında sizce hâlâ büyük bir eksiklik var mı?
Çok büyük bir eksiklik var. Özellikle günümüzde yapılan kurusıkı Osmanlıcılık nedeniyle Bizans lanetli bir devlet haline geldi. Kurusıkı Osmanlıcılıktan kastım günümüzde hayatı hakkında 10 sayfa bile tarihi evrağa sahip olamadığımız Osman Gazi’nin Babası Ertuğrul Gazi hakkında ‘Diriliş Ertuğrul’ adıyla tam 150 bölümlük dizi çekilmesi. Bu nasıl iş? Ertuğrul Gazi hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyoruz çünkü Moğollar her tarafı yakıp yıkıyor bu sebeple günümüze ulaşan evrak yok. Bu da yetmezmiş gibi sadece Kayı Obasının beyi olan Ertuğrul Gazi koskoca Moğolların Anadolu komutanı Noyanı tutukluyor günlerce obada zindana kapatıyor. İşte bu maalesef kurusıkı Osmanlıcılığı doğurdu. Ama işin gerçeğine baktığımızda ikinci Osmanlı Padişahı Orhan Gazinin üç eşi olduğunu ve bu üç eşinin üçünün de Bizanslı olduğunu görüyoruz. Bunlar Holofira Hatun (Nilüfer), Asporça Hatun, ve Theodora Hatundur. Dahası Holofira Hatundan üçüncü Osmanlı Padişahı olacak olan I. Murat doğacaktır. Yani I. Murat’ın babası Orhan Gazi annesi Bizans İmparatorunun kızı Holofira Hatundur. Bizans’a ‘Kahpe Bizans’ diyenler aynı zamanda Sultan I. Murat’ın annesine hakaret ettiklerinden haberi var mı? Zannetmiyorum. Bu sebeple İstanbul’da Bizans eserleri bile ilgi görmez hale geldi. İşte Kariye harika Bizans mozaikleri ile orada. Sonuç Bizans eseri diye yerli ziyaretçi sayısı ortada. Bu yanlış durumu toparlamak epey zaman alacak.
8. Yedi yıl önce hayalinizdeki rotalar arasında Kapadokya, Sivas, Amasya, Sinop, Amasra, Atina ve Roma vardı. Bu rotaların hangilerini gerçekleştirdiniz? Bugün hayalinizde hangi rotalar var?
Yurtdışı rotalarını hayalimden çıkardım. Ekonomik sebeplerden dolayı değil Türkiye’nin inanılmaz güzelliğinden dolayı. Türkiye’de bir doyum noktasına gelmeden başka ülkeleri gezmek istemiyorum. Özellikle Güneydoğu, Doğu ve İç Anadolu’da şehir şehir, ilçe ilçe, köy köy gezilmedik yer bırakmamam lazım. Buralar bittikten sonra bakalım o zaman belki yurtdışına açılabilirim. O da olursa yine daha önce söylediğim gibi Roma, Atina ve daha sonra Balkanlar olabilir. Ama Balkanlar deyince öyle ismini telaffuz etmekte bile zorlandığımız küçük Balkan şehirleri değil. Sofya, Niş, Belgrad, Semendire, Budapeşte ve Viyana’dır. Osmanlı’nın Balkanları burasıydı.
9. Bu yedi yıllık zaman zarfında sanırım 2 kitap çıkardınız? Bu kitaplara eklenecek yeni kitaplar var mı?
Aslında üçüncü kitabımı çoktan çıkarmış olacaktım ama maalesef 2023 yılında yaşadığımız deprem neticesinde kitabı yarısına kadar yazmama rağmen yarım bırakmak zorunda kaldım. Tüm enerjimi deprem bölgesine harcadım. 2023 yılı dahil olmak üzere 2024, 2025 ve 2026 yılında her yıl düzenli olarak deprem bölgesine gidip bölgedeki değişimi tarihi eserlerimiz üzerinden fotoğrafladım. Bugün deprem bölgesi ile ilgili çalışmalarım halen devam ediyor. Önümüzdeki sene bölgeye son kez gidip tamamen şehirlerin tekrar hayat bulduğunu insanların tekrar evlerine yerleştiğini fotoğraflayıp deprem bölgesi dosyasını kapatacağım. Şu ana kadar deprem bölgesinde tam 10.000 den fazla fotoğraf arşivimde mevcut. Hedefim seneye bu zamanlar üçüncü kitabımı çıkarmak olacaktır.
10. Instagram sayfanızın adı “Tarihi İstanbul” olsa da Türkiye’de birçok noktaya gittiniz sanırım. Nereleri gezdiniz? Aklınızda kalan birkaç yeri sorsak nereleri söylerdiniz?
Aslında bakarsanız ben Türkiye’de hiçbir yeri gezmedim. Ben hep araştırdım. Toplamda 62 şehirde araştırma gezileri yaptım. En unutulmaz yerler Hatay, Kapadokya ve Divriği idi. Bunlara yakın pek çok yerlerde var mesela Kars ve Mardin. Gerçekten harika şehirler ama bilerek gitmek ve görmek gerekiyor. Türkiye’yi haydi gidelim diyerek gezemezsiniz. Bir plan ve programınız olması lazım. Örneğin Divriği Ulu Cami öyle direkt giderseniz sadece görürsünüz ama Mayıs ve Eylül ayları arasında saat 15’te giderseniz kapıda Kuranı Kerim okuyan adam gölgesini, saat 16’da ise yine aynı kapıda namaz kılan adam gölgesini görürsünüz. Dolayısıyla gitmeden önce mutlaka detaylı bir araştırma yapmak veya bilen bir rehberle gitmek çok önemli.
11. Son olarak, 2019’daki röportajınızı bugün okuyan bir takipçiye “Aradan yedi yıl geçti ve İstanbul konusunda şunu öğrendim…” diyerek tek bir cümle söylemeniz gerekse ne söylerdiniz?
Bitti dediğiniz yerde İstanbul daha yeni başlıyor.